[ 443 ] آيهء سيزدهم : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ » ؛ « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! اگر شخص فاسقى براى شما خبرى آورد ، در آن خبر تحقيق نماييد تا از روى جهل و بىخبرى ، به قومى آسيب نرسانيد تا سخت نادم و پشيمان شويد » . « فتبيّنوا » به معناى « تفحّصوا » قرائت شده است ؛ يعنى : اگر شخص فاسقى خبرى براى شما آورد ، آن را مورد تجزيه و تحليل قرار دهيد و دربارهء آن فحص و كنجكاوى نماييد » اين كلمه به معناى « فتبيّنوا » نيز قرائت شده است : يعنى اگر فاسقى براى شما خبرى آورد ، فورا ترتيب اثر ندهيد ، بلكه قرص و استوار بمانيد و خود را حفظ كنيد تا وضع و چگونگى آن ، براى شما روشن و نمايان شود . 1 - فسق چيست و فاسق كدام است ؟ « فسق » : در لغت به معناى خارج شدن و بيرون رفتن از چيزى است و موش را چون بيشتر اوقات از لانه‌اش ، خارج مىشود « فويسقه » ناميده‌اند و اصطلاحا « فسيق » را به معناى خارج شدن و بيرون رفتن از طاعت و فرمان‌بردارى خداى متعال ، خارج شدن از ايمان و اعتقاد به آن مىباشد . و « نبأ » : به معناى خبر است كه اگر اخبار و خبر دادن از غير و ديگرى باشد ، به معناى « شهادت » و گواهى دادن است و الّا به معناى « اقرار و اعتراف » است . « أن تصيبوا » يعنى : إكراه داريد رنج و آسيب برسانيد و « قوما بجهالة » قوم و مردمى را به خاطر جهل و بىخبرى - نه از روى قصد و عمد . 2 - عدالت چيست و عادل كدام است : آيه دلالت بر تعيين عدالت خبرگزار ( خبرآورنده ) دارد ، چرا كه لازمهء عادل بودن ، فاسق نبودن است ( به دلالت التزامى ) فقها « عدالت » را اين‌گونه تعريف كرده‌اند : « عدالت ملكه و صفت راسخه در نفس سجيّه ، و صفت اختصاصى است كه به ملازمت تقوى و مروّت و جوانمردى و عدم مفارقت از آن تحريك و وادار مىنمايد » و البته « ملكهء عدالت » با ارتكاب به گناهان كبيره ، و اصرار و استمرار بر انجام گناهان صغيره و كوچك ، زايل مىشود و از بين مىرود ، چون « عادل » با ارتكاب يكى از اين دو گناه ،